Place składowe – budowa i przeznaczenie

Place składowe – budowa i przeznaczenie

 

Według definicji podanej przez Z. Dudzińskiego i M. Kizyna plac składowy to teren ogrodzony i odpowiednio zabezpieczony, przystosowany do składowania towarów oraz poruszania się po nim magazynowych środków transportowych. Powinien on mieć odpowiednio przygotowaną nawierzchnię, ogrodzenie, posiadać sztuczne oświetlenie, instalację przeciwpożarową oraz pomocniczy sprzęt przeciwpożarowy.

 

Zasady konstrukcji placów składowych

 

Budując plac składowy należy zapewnić sprawny dojazd do niego (zarówno kołowy jak i kolejowy) jak również odpowiednie usytuowanie urządzeń do składowania oraz stałych urządzeń przeładunkowych. Ponadto należy uwzględnić szereg czynników warunkujących sprawne i bezpieczne składowanie towarów, takich jak obiekty socjalne i sanitarne, instalacje odwadniające teren, instalacje elektryczne, wodociągowe czy sygnalizacyjne.

 

Najistotniejszym zagadnieniem dotyczącym placów składowych są nawierzchnie. Od ich stanu a przede wszystkim konstrukcji i wytrzymałości, zależy rodzaj składowanych towarów. Mają one również wpływ na rodzaj poruszającego się po nich sprzętu zmechanizowanego. Równocześnie na stan nawierzchni placów składowych wpływa także rodzaj składowanego ładunku, urządzenia używane do prac przeładunkowych oraz występujące obciążenia.

Istnieje wiele rozwiązań budowlanych odnośnie konstrukcji składów otwartych. Najprostszym i najtańszym rozwiązaniem jest ubicie powierzchni przeznaczonej na plac składowy walcem drogowym. Powierzchnia jest przed tym zabiegiem odpowiednio zdrenowana i wyrównana, jak również pozbawiona roślinności. Jednakże takie przygotowanie placu składowego nie nadaje się do składowania większości towarów, a szczególnie takich, które powodują dosyć duże naciski na podłoże i jest stosowane wyłącznie przy ręcznych pracach magazynowych. Utwardzenie powierzchni placów składowych uzyskuje się także przez:

o         stabilizację gruntu - zależy ona od rodzaju gruntu: grunt gliniasty utwardza się piaskiem, piaszczysty – gliną, natomiast inny mieszaniną gliny z piaskiem lub żużlem. Przygotowane tak podłoże o grubości ok. 20 cm miesza się pługiem lub kultywatorem i polewa obficie wodą przez kilka dni;

o         wymieszanie piaszczystego podłoża z cementem portlandzkim marki 250 (stosuje się proporcję ok. 30 kg cementu na 1 m2 podłoża). Tak przygotowaną powierzchnię polewa się  specjalnie do tego celu obliczoną ilością wody, a następnie utwardza walcem drogowym. Przez kilka dni (7 – 10) tak przygotowane podłoże polewa się wodą;

o         utwardzenie przygotowanej w wyżej wymieniony sposób warstwy dywanikiem bitumicznym z asfaltobetonu o grubości 2 – 3 cm;

o         wybrukowanie placu składowego na piaskowej podsypce odwadniającej kamieniem polnym lub tzw. trylinką, czyli bloczkami betonowymi w kształcie sześcioboku, czy bloczkami betonowymi w kształcie litery „H”.

Jednak najczęściej stosowanymi rozwiązaniami nawierzchni, ze względu na trwałość, jak i poruszanie się po nich sprzętu zmechanizowanego, są:

o         nawierzchnie betonowe wylewane oraz

o         nawierzchnie prefabrykowane specjalne.

 

Nawierzchnie betonowe wylewane układane są na ustabilizowanym gruncie. Grunt ten powinien być przystosowany do przyjęcia obciążeń z posadzki. Istnieje wymóg, aby podłoże nie było zanieczyszczone składnikami organicznymi i wykonane z materiałów takich jak piasek, tłuczeń kamienny, żużel, żwir, gruzobeton, żużlobeton czy beton zbrojony. Grubość płyty betonowej podłoża zależy od obciążenia podłogi jak też i od właściwości gruntu.

 

Nawierzchnie prefabrykowane specjalne są gotowymi elementami, które układa się na odpowiednio już przygotowanym gruncie. Stosuje się je coraz częściej ze względu na:

-          niski koszt ich wytworzenia,

-          prostotę ich wykonania,

-          montaż (stałe lub przenośne rozbieralne),

-          możliwość obciążania ich od razu po ułożeniu,

-          rozmaite sposoby montażu: z elementów od siebie niezależnych jak i specjalnie przygotowanych dzięki odpowiedniemu wykonaniu powierzchni ścianek bocznych.

 

Place składowe możemy podzielić pod względem nawierzchni na:

-          nawierzchnię usytuowaną na poziomie terenu oraz

-          powyżej poziomu terenu.

 

Ogrodzenie

Place składowe powinny być ogrodzone, ze względu na ochronę składowanych na nich towarów.

 

Oświetlenie

Ochrona ładunku jak również bezpieczeństwo pracy pracowników wymaga zainstalowania na placach składowych oświetlenia sztucznym światłem. Wymagane jest oświetlenie  emitujące światło pośrednie, równomiernej jaskrawości o natężeniu 120 lx na powierzchnię składowiska.

 

Instalacje przeciwpożarowe oraz podręczny sprzęt gaśniczy

Instalacje oraz sprzęt p/ppoż. dobierane są w zależności od składowanych towarów. W przypadku materiałów palnych wymagana jest sieć hydrantów wodnych wykonanych zgodnie z obowiązującymi przepisami. Dodatkowo plac powinien być zaopatrzony w podręczny sprzęt gaśniczy: gaśnice pianowe, śniegowe, proszkowe itd. Wszyscy pracownicy winni być przeszkoleni w zakresie posługiwania się wyżej wymienionym sprzętem.

 

Na placach składowych znajdują się także miejsca przeznaczone na bazy sprzętu przeładunkowego oraz osprzęt.

 

Place składowe dla kontenerów

Place do składowania kontenerów ze względu na dosyć  duże obciążenia muszą zostać  specjalnie do tego celu zaprojektowane – istnieje tu nie tylko nacisk na podłoże od strony składowanych kontenerów, ale również ze strony poruszających się po placu pojazdów ciężkich do przeładunku tak składowanych towarów.

Wielkość placów kontenerowych powinna być dostosowana do przewidywanych obrotów oraz sposobu składowania i przemieszczania.

W zależności od rodzaju nawierzchni place kontenerowe posiadają różne nachylenie od środka do krawędzi. Na przykład przy nawierzchni asfaltowo – betonowej nachylenie powinno wynosić 2:100, a przy brukowej i żwirowej – 3:100.

W przypadku wzdłużnego nachylenia placów kontenerowych nachylenie powinno się kształtować w granicy nie mniejszej niż 0,4:100 i nie większej niż 6: 100.

Ponadto, ze względu na gabaryty składowanych kontenerów place powinny posiadać wyodrębnione miejsca manipulacyjne do rozładunku kontenerów ze środków transportu oraz manipulacji nimi. Najczęściej w pobliżu placów znajdują się tory kolejowe, bocznice oraz o odpowiedniej szerokości drogi dojazdowe. Konstrukcja placów kontenerowych jest tak przygotowana, aby umożliwić sprawne i szybkie manewrowanie kontenerem oraz jego złożenie według przyjętego systemu składowania. Na ogół place kontenerowe dzieli się na sektory.

Przeznaczenie sektorów na placu kontenerowym w porcie morskim

Sektor

Przeznaczenie

Nr 1

Dla kontenerów przywiezionych z zaplecza

Nr 2

Dla kontenerów przywiezionych statkiem

Nr 3

Dla kontenerów skompletowanych według planu sztauerskiego dla oczekiwanego statku

Nr 4

Dla kontenerów przewożonych w relacji „port – port”

Nr 5

Sektor w zasięgu suwnic nabrzeżowych

 

Kontenery są ustawiane na placach zazwyczaj drzwiami do siebie w odległości 0,1 m, jak tez zestawami z pozostawieniem pomiędzy nimi przejścia o szerokości 0,6 – 0,7 m.

Przy budowie placów składowych należy również wydzielić miejsce do parkowania samochodów i ciągników z naczepami oraz pustych roll – trailerów. Usytuowanie nie powinno ograniczać prowadzonych na terminalu kontenerowym czynności oraz mieć odpowiednie połączenie poprzez drogi komunikacyjne.

-          Źle dobrane wielkości placów składowych mogą powodować zahamowania w procesie rozładunku środków transportu, w przypadku zbyt wielkich powierzchni placów mogą wzrosnąć koszty oraz wydłużyć się cykle przeładunkowe urządzeń magazynowych.

 

Place składowe dla towarów drobnicowych

 

Place składowe dla tych grup towarowych są podobnie skonstruowane jak dla placów kontenerowych, choć przygotowane są pod mniejsze obciążenia. Obok dróg komunikacyjnych i miejsc do manipulowania ładunkiem, niezbędne jest przygotowanie na placu urządzeń do składowania towarów. Obok palet niezbędne są podkłady oraz przekładki w przypadku składowania np. drewna, jak też plandeki do przykrycia drewna w przypadku niekorzystnych warunków atmosferycznych.

W przypadku składowania drewna przyjęto układanie drewna w stosy na podkładach. Należy pamiętać ponadto o zabezpieczeniu czoła drewna różnymi środkami powstrzymującymi parowanie i wysychanie przez powierzchnię przekroju – roztworem wapna, farbami olejnymi czy innymi mieszankami.

Sztaple drewna są formowane na legarach ułożonych na fundamentowych słupkach. W stosie złożona jest tarcica o jednakowej grubości i szerokości, tym samym gatunku, sortymencie i klasie.

Aby drewno nie traciło swoich właściwości podczas składowania na placach składowych ochraniane jest ono przed warunkami zewnętrznymi (powszechnie stosowane są folie).

Drewno składowane jest w zależności od stopnia jego przesuszenia przez piętrzenie warstwami drewna suchego, tzw. przesezonowanego oraz przez piętrzenie na przekładkach drewna świeżego lub mokrego. Drewno układa się na placach składowych w stosy, zależnie od rodzaju, klasy, wymiarów oraz stopnia przesuszenia. Place składowe dla drewna nie powinny być usytuowane bliżej niż 50 m od budynków.

 

Place składowe dla towarów masowych

 

Materiały sypkie układane są w pryzmy, o kształcie graniastosłupa lub stożka, a ich wysokość zależna jest od rodzaju składowanego towaru. Niemniej należy pamiętać, aby skarpy pryzm miały kąt nachylenia mniejszy o 5 - 10º od kąta zsypu (naturalny kąt zsypu/nasypu – zawarty między tworzącą a podstawą stożka utworzonego przy swobodnym zsypywaniu się towarów sypkich).

Przykładem tak składowanego towaru jest węgiel. Jest to towar wymagający szczególnych środków ostrożności. Plac przeznaczony dla składowanie węgla powinien być suchy, ubity i osłonięty od wiatrów, o dopuszczalnej pochyłości terenu ok. 3 ‰.

Towar ten podzielony jest według sortymentów i składowany na utwardzonej powierzchni. Jest to najczęściej podłoże betonowe, a pomiędzy poszczególnymi sortymentami wymagane jest zabezpieczenie – w postaci betonowej ściany, aby nie występowało mieszanie się sortymentów węgla.

W zależności od rodzaju węgla różne są wielkości usypywanych pryzm, jednakże należy pamiętać o pozostawieniu między pryzmami odstępów nie mniejszych niż 3 m. Poniżej przedstawiono zestawienie sortymentów węgla i dopuszczalnych wysokości usypanych pryzm.

Wysokość pryzm węgla w zależności od sortymentu

Sortyment węgla

max. wysokość pryzmy

grysik, miał, drobny V

8 m

groszek I, II

6 m

brykiet z węgla kamiennego

6 m

pozostałe

4 m

 

Składowanie węgla wymaga od składownika dołożenia wszelkich starań, aby był on składowany zgodnie z przepisami. Powinien być usypywany z jak najmniejszej wysokości w pryzmy, aby nie uległ rozdrobnieniu czy nie wystąpiło pylenie. Należy także zapewnić dogodny dojazd do każdej z pryzm – o szerokości przynajmniej 3 m – nie tylko ze względu na urządzenia przeładunkowe, ale także ze względu na bezpieczeństwo przeciwpożarowe.

W przypadku składowania towarów masowych istnieją także ograniczenia co do odległości w jakiej plac składowy może znajdować się od innych obiektów.

I tak np. zwały węgla powinny być odpowiednio oddalone o:

-          30 m od magazynów drewna,

-          60 m od składowiska materiałów pędnych i łatwopalnych,

-          3 m od ogrodzenia składu,

-          1,5 m od drogi czy toru kolejowego.

 

Ponadto każdy plac składowy węgla musi mieć:

-          sieć wodociągową,

-          hydranty p/poz.,

-          zbiorniki z mlekiem wapiennym,

-          osprzęt do gaszenia pożaru.

 

Podobne wymagania mają zastosowanie do rudy, lecz powinna być ona składowana wyłącznie na utwardzonej powierzchni ze względu na możliwość zanieczyszczenia.

Rudę składuje się w zwałach (wysokość do 16 m). Pomiędzy nimi podobnie jak w przypadku węgla powinny być drogi komunikacyjne oraz sprzęt przeładunkowy, np. przenośniki taśmowe czy zwałowarko ładowarki. Także rozmiar zwału (szerokość) zależny jest od przyjętego sposobu składowania.

 

Problemy związane z budową i modernizacją placów składowych

 

Możliwość demontażu nawierzchni po ułożeniu jest niezwykle istotna w przypadku placów składowych poddanych dużym obciążeniom. Koszt demontażu płyt betonowych jest o wiele niższy niż w przypadku wylewanych nawierzchni betonowych. Konieczność takich prac jest spowodowana także przebiegiem wielu instalacji pod placem składowym – np. kanalizacji czy instalacji wodociągowej.

Równie ważna jest także konstrukcja i usytuowanie studzienek ściekowych na placach składowych, aby zapewnić właściwy odpływ wody oraz łatwy dostęp do nich w celu ich wyczyszczenia.

Należy również zaznaczyć, że oprócz ustaleń odnośnie konstrukcji placów składowych istotne jest odpowiednie przygotowanie dróg komunikacyjnych. Każdy nowy towar, czy zmiana dotychczasowego sposobu składowania wymaga gruntownej analizy również dróg dojazdowych.

W czasie wykonywania prac modernizacyjnych istotnym jest ułożenie podziemnych kabli. Wszelkie prace wykonywane w miejscach ich przebiegu powinny być przeprowadzane w sposób pozwalający, na wyeliminowanie niebezpieczeństwa ich uszkodzenia.

Modernizacja placu składowego przeznaczonego na znacznie większe obciążenia niż dotychczas wymaga od konstruktora uwzględnienia także urządzeń przeładunkowych przewożących towary.

 

Przygotowanie placów do obsługi towarów

 

Istnienie placów składowych wymaga stworzenia przy nich miejsca do przeładunku towarów i związanych z tym wielu czynności manipulacyjnych. Każdy plac składowy jest wyposażony w urządzenia do składowania, a ich rodzaj zależy od charakteru danego placu, złożonych na nim towarów i sposobu ich składowania.

W przypadku towarów masowych niezbędne jest zainstalowanie na placach składowych przenośników taśmowych oraz zwałowarko ładowarek. Niezbędne są także drogi komunikacyjne o odpowiedniej szerokości, umożliwiające sprawny dojazd i niczym nie ograniczony przeładunek.

                Należy również zaznaczyć, że przed każdym złożeniem towaru do zasobni czy boksu niezbędne jest sprawdzenie czy są one właściwie wyczyszczone po towarze wcześniej składowanym.

Składowanie na placach towarów masowych wymaga zapewnienia bezpiecznego i sprawnego dojazdu do nich. Aby uniemożliwić zasypywanie dróg czy torów i ochronić drogi pomiędzy placami zalecane jest stosowanie murków oporowych.

 

Wskaźniki charakteryzujące wykorzystanie przestrzeni placów składowych

 

W zależności od rodzaju i ilości składowanych towarów różnie kształtują się wskaźniki wykorzystania powierzchni składowej.

 

Wskaźnik wykorzystania powierzchni składowej jest określoną ilością obrotów towarowych przypadających na 1m2 powierzchni składowej w ciągu danego roku obliczeniowego. Jest on stosunkiem faktycznie składowanej liczby ton towaru w pewnym okresie czasu (T) do planowanej na ten okres zdolności przepustowej składów (Zs). Wyraża go wzór:

Powierzchnię składową można podzielić na powierzchnię usługową oraz powierzchnię użytkową.

Powierzchnia usługowa jest powierzchnią netto, służącą zaspokojeniu potrzeb socjalno bytowych, zajętą przez urządzenia klimatyzacyjne, grzewcze, alarmowe oraz przez pomieszczenia obsługi (np. garaże).

W przypadku powierzchni użytkowej, która także jest częścią powierzchni netto, dzieli się ją jeszcze na powierzchnię pomocniczą oraz podstawową. Wielkość tej powierzchni zależy od przyjętego sposobu składowania i praktycznie jej wykorzystanie na cele składowe wynosi ok.:

-          72% w budynkach zamkniętych,

-          82% w wiatach,

-          68% na placach składowych.

Na stopień wykorzystania powierzchni składowej ma wpływ czas składowania towarów.

Średni czas składowania towarów jest ilorazem sum średnioważonych tono dni do sumy ton towarów składowanych na danym obszarze w ciągu określonego czasu (A, A’ – ładunki podjęte ze składu; B, B’ – ładunki pozostające na składzie).

Cykl składowania, zwany inaczej wskaźnikiem rotacji towarów - jest wyrażony stosunkiem ogólnego czasu składowania towarów w ciągu roku do średniego czasu składowania towarów. Wyraża on przeciętną liczbę cykli składowania w ciągu badanego roku obliczeniowego.

Literatura

 

1.      Bąkowski R.: Leksykon magazynowania. PWE, Warszawa 1982.

2.      Dudziński Z., Kizyn M.: Poradnik magazyniera. PWE, Warszawa 2000.

3.      Dudziński Z., Kizyn M.: Vademecum gospodarki magazynowej. ODDK, Gdańsk 2002.

4.      Misztal K., Kuźma L., Szwankowski S.: Organizacja i eksploatacja portów morskich. UG, Gdańsk 1994.

5.       Mokrzyszczak H.: Ekonomika transportu. Magazyny transportowe. SGPiS, Warszawa 1985.